Vụ cướp tàu hoả lớn ở Anh năm 1963: diễn biến, băng cướp và Ronnie Biggs

Vụ cướp tàu hoả lớn (Great Train Robbery) xảy ra rạng sáng 8/8/1963 ở hạt Buckinghamshire, nước Anh: một băng khoảng mười lăm người chặn đoàn tàu bưu chính chạy từ Glasgow về London và lấy đi khoảng 2,6 triệu bảng Anh, tương đương hàng chục triệu bảng ngày nay. Phần lớn băng cướp bị bắt trong vòng một năm nhờ dấu vân tay để lại ở nơi ẩn náu, nhưng phần lớn số tiền không bao giờ được tìm thấy. Hai tên vượt ngục sau đó khiến cuộc truy nã kéo dài thêm nhiều chục năm.

Đoàn tàu chở tiền mà ai cũng biết

Đoàn tàu bị cướp là tàu bưu chính lưu động (Travelling Post Office) của Royal Mail: nhân viên bưu điện vừa đi vừa phân loại thư ngay trên toa. Một toa gọi là "toa giá trị cao" chở các bao tiền mặt cũ ngân hàng gửi về London để tiêu huỷ hoặc luân chuyển. Sau kỳ nghỉ ngân hàng đầu tháng 8, lượng tiền trên tàu lớn hơn bình thường nhiều.

Điểm yếu nằm ở thói quen: tàu chạy cùng giờ mỗi đêm, toa tiền ở cùng vị trí, và người áp tải không có vũ khí. Băng cướp có được thông tin này từ người trong cuộc; danh tính người cung cấp tin — thường được gọi là "người Ulster" — đến nay vẫn là chủ đề tranh cãi, với nhiều giả thuyết khác nhau xuất hiện trong sách và phim tài liệu.

Đêm 8/8/1963 ở cầu Bridego

Khoảng 3 giờ sáng, đoàn tàu dừng lại vì tín hiệu đỏ gần Sears Crossing, một đoạn đường ray vắng gần làng Ledburn. Tín hiệu đã bị băng cướp làm giả. Họ tách đầu máy cùng hai toa đầu, buộc tàu chạy thêm một đoạn tới cầu Bridego, nơi xe tải đang chờ dưới chân cầu, rồi chuyền 120 bao tiền xuống trong khoảng nửa giờ.

Người lái tàu Jack Mills bị đánh vào đầu khi băng cướp chiếm đầu máy. Ông không bao giờ hồi phục hoàn toàn và mất năm 1970. Chi tiết này thường bị lướt qua trong những câu chuyện tô vẽ vụ cướp như một phi vụ "lịch thiệp không đổ máu", nhưng gia đình Mills và nhiều người Anh không bao giờ quên.

Trang trại Leatherslade và những dấu vân tay

Băng cướp rút về trang trại Leatherslade, cách hiện trường khoảng 40 km, định trốn ở đó một thời gian. Nhưng cảnh sát nhanh chóng thông báo đang lục soát khu vực bán kính khoảng 30 dặm, và băng cướp vội giải tán. Người được giao "dọn sạch" trang trại đã không làm.

Ngày 13/8, cảnh sát tìm ra trang trại nhờ một người chăn bò trong vùng báo tin thấy động tĩnh lạ. Bên trong có bao tiền rỗng, xe cộ, đồ ăn — và dấu vân tay trên nhiều vật dụng, được kể lại nhiều nhất là bộ cờ Monopoly mà cả nhóm chơi bằng chính tiền cướp được, một chai tương cà và đĩa ăn của con mèo. Từ đây, đội Flying Squad của Scotland Yard dưới quyền thanh tra Tommy Butler lần ra từng người.

Phiên toà và mức án 30 năm

Phiên toà ở Aylesbury năm 1964 tuyên những mức án gây chấn động: bảy người lĩnh 30 năm tù. Thời đó, nhiều tội bạo lực nghiêm trọng hơn nhận án nhẹ hơn hẳn, nên dư luận chia hai. Một bên cho rằng toà muốn răn đe vì vụ cướp nhắm thẳng vào hệ thống bưu chính nhà nước. Bên kia cho rằng bản án nặng quá mức so với thông lệ.

Những người chủ chốt

• Bruce Reynolds — thường được coi là người lên kế hoạch. Trốn sang Mexico, rồi Canada; bị bắt ở Torquay, Anh, năm 1968.
• Ronnie Biggs — vai trò nhỏ trong vụ cướp nhưng nổi tiếng nhất vì vượt ngục.
• Charlie Wilson — vượt ngục năm 1964, bị bắt lại ở Canada năm 1968.
• Buster Edwards — trốn sang Mexico, tự ra đầu thú năm 1966.

Ronnie Biggs và cuộc truy nã 36 năm

Tháng 7/1965, Biggs trốn khỏi nhà tù Wandsworth ở London. Ông sang Pháp, sửa đổi diện mạo, rồi tới Úc sống cùng vợ con một thời gian. Khi cảnh sát Úc gần lần ra, ông bỏ trốn và năm 1970 tới Rio de Janeiro, Brazil.

Năm 1974, một thanh tra Scotland Yard bay sang Rio để bắt ông nhưng không đưa về được: Anh và Brazil khi đó không có hiệp ước dẫn độ, và Biggs có con với một phụ nữ Brazil nên được ở lại theo luật nước này. Ông sống công khai ở Rio gần ba chục năm, tiếp khách du lịch, bán áo phông, thậm chí thu âm cùng ban nhạc Sex Pistols. Cuộc truy nã biến thành một màn kịch kéo dài mà cảnh sát Anh không thể kết thúc.

Tháng 5/2001, sức khoẻ suy sụp, Biggs tự bay về Anh và bị bắt ngay ở sân bay. Ông được thả vì lý do nhân đạo năm 2009 và mất năm 2013.

Mốc thời gian

Vì sao vụ này thành huyền thoại

Có mấy lý do. Con số rất lớn và tiền thuộc về ngân hàng, không phải của một người cụ thể, nên công chúng ít đồng cảm với "nạn nhân". Băng cướp gồm những người lao động bình thường ở London, dễ được báo chí vẽ thành những gã liều lĩnh có duyên. Và cuộc sống phô trương của Biggs ở Rio liên tục cung cấp chuyện cho báo lá cải.

Nhưng nhìn kỹ, câu chuyện ít lãng mạn hơn nhiều. Phần lớn băng cướp ngồi tù hàng chục năm, nhiều người mất trắng số tiền chia vì bị lừa hoặc tiêu sạch. Bruce Reynolds khi ra tù sống chật vật. Buster Edwards về sau bán hoa ở ga Waterloo. Và người lái tàu Jack Mills là nạn nhân thật sự mà không ai "lãng mạn hoá" được.

Góc nhìn hôm nay

Về mặt điều tra, vụ 1963 là ví dụ kinh điển rằng một kế hoạch tỉ mỉ đến đâu cũng thua một sai sót đơn giản: những dấu vết để lại ở nơi ẩn náu. Về mặt hệ thống, Royal Mail sau đó thay đổi cách áp tải tiền, và ngành đường sắt Anh nâng cấp an ninh tín hiệu.

Cầu Bridego vẫn còn và nay được nhiều người gọi là "cầu Cướp Tàu". Muốn tìm hiểu thêm, có thể xem phim truyền hình hai phần The Great Train Robbery của BBC năm 2013 — một phần kể từ phía băng cướp, một phần từ phía cảnh sát — hoặc đọc các cuốn sách phi hư cấu viết dựa trên hồ sơ lưu trữ được công bố sau này. Phim Buster (1988) hay Robbery (1967) thì nên xem như phim truyện, không phải tài liệu.