Nữ cảnh sát qua lịch sử: ai là người đầu tiên và họ đã làm gì

Phụ nữ bắt đầu làm việc trong ngành cảnh sát từ giữa thế kỷ 19 với vai trò "nữ giám thị" trông coi phụ nữ và trẻ em bị giam giữ, rồi đầu thế kỷ 20 mới trở thành cảnh sát chính thức có quyền bắt giữ. Alice Stebbins Wells, tuyên thệ ở Los Angeles năm 1910, thường được coi là một trong những nữ cảnh sát chính thức đầu tiên của Mỹ; ở Anh, Edith Smith được trao đầy đủ quyền bắt giữ năm 1915. Phải đến những năm 1970, ở nhiều nước phương Tây, nữ cảnh sát mới được tuần tra và làm mọi việc như đồng nghiệp nam.

Những "nữ giám thị" thế kỷ 19

Thế kỷ 19, nhà giam và đồn cảnh sát hoàn toàn do đàn ông quản lý. Phụ nữ và trẻ em bị bắt giữ phải ở chung khu vực, chịu sự giám sát của nam giới, và tình trạng lạm dụng là vấn đề thật. Các tổ chức xã hội, nhiều tổ chức do phụ nữ lãnh đạo, vận động để có nhân viên nữ trông coi phạm nhân nữ.

Từ những năm 1840, một số nhà tù và đồn cảnh sát ở Mỹ bắt đầu tuyển "police matron" (nữ giám thị). Họ không mặc đồng phục cảnh sát, không có quyền bắt giữ, nhưng là những phụ nữ đầu tiên có chỗ đứng chính thức trong bộ máy này. Đến cuối thế kỷ 19, nhiều thành phố lớn của Mỹ đã có nữ giám thị.

Trong thế giới thám tử tư, phụ nữ cũng xuất hiện sớm: Kate Warne được Allan Pinkerton tuyển năm 1856 và trở thành nữ thám tử đầu tiên được ghi nhận ở Mỹ. Nhưng đó là hãng tư nhân, không phải lực lượng cảnh sát nhà nước.

Những người đầu tiên ở Mỹ

Marie Owens, Chicago

Marie Owens, một phụ nữ góa chồng gốc Ireland, được Sở Cảnh sát Chicago tuyển khoảng năm 1891, làm việc chủ yếu với các vụ liên quan tới lao động trẻ em và phụ nữ. Một số nhà nghiên cứu coi bà là một trong những phụ nữ đầu tiên được tuyển vào lực lượng cảnh sát Mỹ, dù danh xưng và quyền hạn cụ thể của bà còn được bàn luận.

Lola Baldwin, Portland

Năm 1908, thành phố Portland, bang Oregon, tuyển Lola Baldwin làm việc bảo vệ phụ nữ trẻ và trẻ em. Trước đó, bà đã làm công việc tương tự với tư cách tình nguyện viên của một tổ chức xã hội trong dịp hội chợ triển lãm lớn của thành phố năm 1905. Bà thường được nhắc tới như một nữ cảnh sát tiên phong ở Mỹ.

Alice Stebbins Wells, Los Angeles

Năm 1910, Alice Stebbins Wells, một nhân viên xã hội, vận động hội đồng thành phố Los Angeles và được tuyên thệ làm cảnh sát của Sở Cảnh sát Los Angeles. Bà được cấp phù hiệu "Policewoman's Badge Number One". Wells đi khắp nước Mỹ diễn thuyết, vận động các thành phố khác tuyển nữ cảnh sát, và năm 1915 đứng ra thành lập Hiệp hội Nữ cảnh sát Quốc tế.

Ai là "người đầu tiên" phụ thuộc vào định nghĩa: có quyền bắt giữ hay không, có tuyên thệ hay không, được gọi là gì. Vì vậy, cách nói an toàn là ba người phụ nữ trên đều là những người tiên phong, mỗi người ở một mốc khác nhau.

Nước Anh: từ tình nguyện viên đến cảnh sát chính thức

Thế chiến thứ nhất (1914–1918) là bước ngoặt. Nam giới ra trận, các thành phố đầy công nhân nhà máy, binh lính đóng quân, và nhu cầu giữ trật tự, bảo vệ phụ nữ trẻ tăng cao. Năm 1914, Margaret Damer Dawson và Nina Boyle lập Đội Nữ cảnh sát tình nguyện (Women Police Volunteers), sau đổi thành Women Police Service.

Năm 1915, Edith Smith được tuyển ở thị trấn Grantham, Lincolnshire, và được trao đầy đủ quyền bắt giữ — thường được coi là nữ cảnh sát đầu tiên ở Anh có quyền bắt giữ như nam đồng nghiệp. Năm 1918–1919, Cảnh sát Đô thành London lập đội nữ tuần tra đầu tiên dưới sự chỉ huy của Sofia Stanley. Ban đầu họ không có quyền bắt giữ đầy đủ; quyền này được trao dần trong những năm sau.

Ở các nước khác

Ở nhiều nước, những đơn vị nữ cảnh sát đầu tiên gắn với công tác xã hội: bảo vệ trẻ em, phụ nữ, người lang thang, nạn nhân buôn người. Đó vừa là đóng góp thật, vừa là giới hạn: phụ nữ bị coi là chỉ phù hợp với những việc ấy.

Từ "việc của phụ nữ" đến mọi vị trí

Suốt nửa đầu thế kỷ 20, nữ cảnh sát ở hầu hết các nước bị giới hạn: thường không được tuần tra một mình, không được đi xe tuần tra, không được thăng chức lên vị trí chỉ huy nam giới, phải nghỉ việc khi lấy chồng ở một số nơi, lương thấp hơn.

Những năm 1960–1970, phong trào đòi bình đẳng giới ở phương Tây làm thay đổi tình hình. Ở Mỹ, năm 1968, Indianapolis lần đầu cho hai nữ cảnh sát đi xe tuần tra như đồng nghiệp nam. Năm 1972, luật chống phân biệt đối xử trong việc làm của Mỹ được mở rộng áp dụng cho các cơ quan nhà nước, buộc các sở cảnh sát mở mọi vị trí cho phụ nữ. Ở Anh, các đơn vị nữ cảnh sát riêng biệt được giải thể và sáp nhập vào lực lượng chung trong những năm 1970.

Từ đó, phụ nữ dần xuất hiện ở mọi vị trí: tuần tra, điều tra hình sự, đặc nhiệm, chỉ huy. Năm 2017, Cressida Dick trở thành người phụ nữ đầu tiên đứng đầu Cảnh sát Đô thành London kể từ năm 1829.

Những gì nghiên cứu nói về nữ cảnh sát

Nhiều nghiên cứu ở các nước phương Tây từ những năm 1970 đến nay nhận thấy nữ cảnh sát có xu hướng dùng ít vũ lực hơn, giỏi làm dịu tình huống căng thẳng bằng lời nói, và thường được tin tưởng hơn trong các vụ việc bạo lực gia đình, xâm hại tình dục. Tất nhiên đây là xu hướng chung, không phải quy luật cho từng cá nhân.

Đến những năm 2020, tỷ lệ nữ trong lực lượng cảnh sát ở nhiều nước phương Tây vào khoảng 15–35%, khác nhau nhiều tuỳ nước. Ví dụ, ở Anh và xứ Wales, theo số liệu của Bộ Nội vụ Anh, phụ nữ chiếm khoảng một phần ba số cảnh sát. Ở vị trí chỉ huy cấp cao, tỷ lệ này vẫn thấp hơn.

Góc nhìn hôm nay

Lịch sử nữ cảnh sát là câu chuyện về việc mở rộng định nghĩa "ai có thể giữ trật tự". Từ những nữ giám thị trông coi phạm nhân, phụ nữ đã chứng minh mình làm được mọi việc của nghề, và nhiều khi mang tới những kỹ năng mà lực lượng thiếu.

Muốn tìm hiểu thêm, Bảo tàng Cảnh sát Los Angeles có trưng bày về Alice Stebbins Wells và các nữ cảnh sát tiên phong. Ở Anh, trang di sản của Cảnh sát Đô thành có các bài viết về đội nữ tuần tra năm 1919. Hiệp hội Nữ cảnh sát Quốc tế (IAWP), kế thừa tổ chức Wells lập năm 1915, vẫn hoạt động và có tư liệu lịch sử công khai.