Interpol (Tổ chức Cảnh sát Hình sự Quốc tế) là tổ chức giúp cảnh sát các nước trao đổi thông tin và phối hợp truy tìm tội phạm vượt biên giới. Ra đời năm 1923 ở Vienna, trụ sở hiện đặt tại Lyon, Pháp, và có 196 nước thành viên. Khác với hình ảnh trên phim, Interpol không có đặc vụ đi bắt người: tổ chức này vận hành mạng liên lạc, cơ sở dữ liệu và hệ thống thông báo màu sắc, còn việc bắt giữ luôn do cảnh sát của từng nước thực hiện theo luật nước mình.
Ý tưởng ra đời trước Thế chiến thứ nhất
Cuối thế kỷ 19, tàu hoả và tàu biển giúp con người đi lại giữa các nước nhanh chưa từng có — và tội phạm cũng vậy. Một kẻ lừa đảo có thể gây án ở Paris rồi vài ngày sau đã ở Vienna, nơi cảnh sát không biết hắn là ai. Liên lạc giữa cảnh sát các nước phải qua đường ngoại giao, chậm và rườm rà.
Năm 1914, Hoàng thân Albert I của Monaco tổ chức Đại hội Cảnh sát Hình sự Quốc tế lần thứ nhất, với đại biểu từ hơn hai chục nước. Đại hội bàn về liên lạc trực tiếp giữa các lực lượng cảnh sát, thống nhất kỹ thuật nhận dạng và thủ tục dẫn độ. Thế chiến thứ nhất nổ ra vài tháng sau đó khiến ý tưởng phải gác lại.
Vienna 1923: Uỷ ban Cảnh sát Hình sự Quốc tế
Năm 1923, theo sáng kiến của Johannes Schober, Cảnh sát trưởng Vienna, Uỷ ban Cảnh sát Hình sự Quốc tế (ICPC) được thành lập với trụ sở ở Vienna. Đây được coi là năm ra đời chính thức của Interpol. ICPC xây dựng hồ sơ tội phạm quốc tế, phát hành thông báo truy tìm và khuyến khích dùng điện tín, vô tuyến để liên lạc nhanh.
Giai đoạn đen tối
Năm 1938, sau khi Đức Quốc xã sáp nhập Áo, ICPC rơi vào tay chính quyền Quốc xã. Đến năm 1942 trụ sở bị chuyển về Berlin. Phần lớn các nước thành viên ngừng tham gia. Interpol ngày nay thừa nhận công khai giai đoạn này là một chương đen tối trong lịch sử của mình — một ví dụ rõ về việc công cụ hợp tác cảnh sát có thể bị biến thành công cụ đàn áp nếu rơi vào tay chế độ sai trái.
Tái lập sau chiến tranh và cái tên "INTERPOL"
Năm 1946, tổ chức được tái lập, trụ sở chuyển sang Paris. Địa chỉ điện tín của tổ chức là "INTERPOL" — viết gọn của "international police" — và cái tên ngắn gọn này được dùng rộng rãi tới mức năm 1956 trở thành một phần của tên chính thức: Tổ chức Cảnh sát Hình sự Quốc tế – INTERPOL (ICPO-INTERPOL).
Năm 1989, trụ sở chuyển về Lyon, nơi nó vẫn ở cho đến nay. Năm 2015, Interpol mở thêm Trung tâm Đổi mới Toàn cầu (IGCI) tại Singapore, tập trung vào tội phạm mạng và công nghệ mới.
Interpol thật sự làm gì
Có bốn việc chính:
1. Mạng liên lạc an toàn I-24/7
Mỗi nước thành viên có một Văn phòng Trung ương Quốc gia (NCB), thường đặt trong cơ quan cảnh sát của nước đó. Các văn phòng này kết nối với nhau và với trụ sở qua mạng I-24/7, cho phép gửi yêu cầu, tra cứu, trao đổi thông tin gần như tức thì.
2. Cơ sở dữ liệu
Interpol quản lý nhiều cơ sở dữ liệu mà cảnh sát các nước có thể tra: hộ chiếu bị mất và bị đánh cắp, dấu vân tay, hồ sơ ADN, phương tiện bị đánh cắp, tác phẩm nghệ thuật bị đánh cắp, hình ảnh liên quan tới xâm hại trẻ em. Cơ sở dữ liệu hộ chiếu mất cắp được dùng ở nhiều cửa khẩu để kiểm tra khi nhập cảnh.
3. Hệ thống thông báo màu sắc
Đây là phần được biết tới nhiều nhất. Một nước thành viên gửi yêu cầu, Interpol kiểm tra rồi phát hành thông báo tới tất cả các nước.
4. Hỗ trợ chuyên môn
Interpol tổ chức đào tạo, cử đội hỗ trợ khi có thảm hoạ (nhận dạng nạn nhân), và điều phối các chiến dịch chung giữa nhiều nước, ví dụ chống buôn bán động vật hoang dã, hàng giả, thuốc giả.
Bảng màu thông báo của Interpol
| Màu | Mục đích |
|---|---|
| Đỏ | Tìm vị trí và đề nghị tạm giữ một người bị truy nã để chờ dẫn độ hoặc thủ tục pháp lý tương tự |
| Xanh dương | Thu thập thông tin về danh tính, vị trí hoặc hoạt động của một người liên quan tới điều tra |
| Xanh lá | Cảnh báo về một người có thể đe doạ an toàn công cộng |
| Vàng | Tìm người mất tích, thường là trẻ vị thành niên, hoặc nhận dạng người không tự xác định được danh tính |
| Đen | Tìm thông tin về thi thể chưa xác định danh tính |
| Cam | Cảnh báo một sự kiện, vật thể hoặc người gây nguy hiểm nghiêm trọng, sắp xảy ra |
| Tím | Chia sẻ thông tin về thủ đoạn, cách che giấu của tội phạm |
Ngoài ra còn có thông báo đặc biệt phối hợp với Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc về các cá nhân, tổ chức bị trừng phạt.
Những điều phim ảnh hay nói sai
"Đặc vụ Interpol" đi bắt người
Interpol không có lực lượng cảnh sát riêng có quyền bắt giữ. Nhân viên ở trụ sở Lyon là chuyên viên, phân tích viên, kỹ thuật viên, phần lớn được các nước cử sang. Người thực sự bắt giữ một kẻ bị truy nã ở Bangkok là cảnh sát Thái Lan, ở Rome là cảnh sát Ý.
Thông báo đỏ là "lệnh bắt quốc tế"
Không phải. Thông báo đỏ là một yêu cầu gửi các nước thành viên. Mỗi nước tự quyết định có tạm giữ người đó hay không, dựa trên luật của mình và quan hệ dẫn độ với nước yêu cầu. Không có "lệnh bắt quốc tế" nào có giá trị bắt buộc chung với mọi nước.
Interpol điều tra mọi loại vụ án
Điều 3 Hiến chương Interpol cấm tổ chức can thiệp hoặc hoạt động trong các vấn đề mang tính chính trị, quân sự, tôn giáo hoặc chủng tộc. Interpol từng bị phê bình vì một số nước lạm dụng thông báo đỏ để truy tìm người vì lý do chính trị; tổ chức đã lập uỷ ban kiểm soát hồ sơ độc lập (CCF) và siết quy trình xét duyệt để hạn chế việc này.
Mốc thời gian
- 1914 — Đại hội Cảnh sát Hình sự Quốc tế lần thứ nhất ở Monaco.
- 1923 — Thành lập ICPC tại Vienna.
- 1938–1945 — Tổ chức bị Đức Quốc xã chi phối, trụ sở chuyển về Berlin năm 1942.
- 1946 — Tái lập, trụ sở ở Paris; dùng địa chỉ điện tín INTERPOL.
- 1956 — Tên chính thức ICPO-INTERPOL.
- 1989 — Trụ sở chuyển về Lyon.
- 2015 — Mở Trung tâm Đổi mới Toàn cầu ở Singapore.
Góc nhìn hôm nay
Interpol là ví dụ điển hình về việc hợp tác quốc tế hiệu quả không cần tạo ra một "siêu cảnh sát": chỉ cần một ngôn ngữ chung, một mạng liên lạc tin cậy và dữ liệu được chia sẻ đúng cách. Với người bình thường, điều thực tế nhất là cơ sở dữ liệu hộ chiếu mất cắp: nếu bị mất hộ chiếu, việc báo mất sớm giúp tờ hộ chiếu đó bị đánh dấu, khó bị kẻ khác lợi dụng ở cửa khẩu.
Muốn tìm hiểu thêm, trang web chính thức interpol.int có phần giải thích về từng loại thông báo, lịch sử tổ chức, và cho phép xem một phần danh sách thông báo đỏ công khai, thông báo vàng tìm người mất tích. Báo cáo thường niên của Interpol cũng là nguồn số liệu chính thức về hoạt động của tổ chức.
Câu hỏi thường gặp
Interpol là gì?
Interpol là Tổ chức Cảnh sát Hình sự Quốc tế, thành lập năm 1923 tại Vienna, trụ sở hiện ở Lyon, Pháp, với 196 nước thành viên. Tổ chức giúp cảnh sát các nước trao đổi thông tin, tra cứu dữ liệu và phối hợp truy tìm tội phạm vượt biên giới.
Interpol có quyền bắt người không?
Không. Interpol không có lực lượng riêng có quyền bắt giữ. Việc bắt giữ luôn do cảnh sát của nước sở tại thực hiện theo luật nước đó.
Thông báo đỏ của Interpol là gì?
Thông báo đỏ là yêu cầu gửi cảnh sát các nước thành viên tìm vị trí và tạm giữ một người bị truy nã để chờ dẫn độ. Nó không phải lệnh bắt quốc tế; mỗi nước tự quyết định có thi hành hay không theo luật của mình.
Interpol có bao nhiêu nước thành viên?
Interpol có 196 nước thành viên, là một trong những tổ chức quốc tế có nhiều thành viên nhất. Mỗi nước có một Văn phòng Trung ương Quốc gia làm đầu mối liên lạc.
Trụ sở Interpol ở đâu?
Trụ sở Interpol đặt ở Lyon, Pháp, từ năm 1989. Ngoài ra tổ chức có Trung tâm Đổi mới Toàn cầu ở Singapore và các văn phòng khu vực ở nhiều châu lục.
