Giống chó nghiệp vụ: Becgie Đức, Malinois, Labrador khác nhau ra sao

Ba giống chó nghiệp vụ phổ biến nhất thế giới là Becgie Đức (German Shepherd), Malinois (chó chăn cừu Bỉ) và Labrador Retriever. Becgie và Malinois được chọn cho việc tuần tra, truy bắt và đánh hơi nhờ thông minh, gan dạ, bền sức; Labrador thì hiền, ham phần thưởng nên rất hợp với việc đánh hơi ở nơi đông người như sân bay. Ngoài ba giống này còn có Springer Spaniel, Beagle, chó chăn cừu Hà Lan và Bloodhound, mỗi giống mạnh một việc.

Vì sao không phải giống chó nào cũng làm nghiệp vụ được

Một con chó nghiệp vụ cần nhiều thứ cùng lúc. Mũi tốt là điều kiện cần, nhưng chưa đủ. Người tuyển chó thường xét các tố chất sau:

• Ham làm việc: chó phải thích tìm kiếm, thích được thưởng bằng đồ chơi hoặc đồ ăn, và chịu lặp đi lặp lại một việc nhiều lần mà không chán.
• Thần kinh vững: không hoảng khi nghe tiếng động lớn, khi đi trên sàn trơn, cầu thang lưới sắt, đám đông hay xe cộ.
• Thể lực: làm việc nhiều giờ, chịu nóng lạnh, leo trèo.
• Dễ hợp tác với người: nghe lệnh, gắn bó với người dẫn chó, nhưng vẫn đủ tự tin để làm việc khi được thả ra xa.
• Kích thước phù hợp: chó tuần tra cần đủ to để gây áp lực; chó đánh hơi trên tàu, trong khoang hành lý thì gọn nhỏ lại có lợi.

Vì vậy ngay trong cùng một giống, chỉ một phần số chó con được chọn vào huấn luyện. Nhiều con thông minh, khoẻ mạnh nhưng nhút nhát hoặc quá hiền vẫn bị loại, rồi được đem cho nhận nuôi làm chó nhà.

Becgie Đức: giống chó gắn liền với hình ảnh cảnh sát

Becgie là cách người Việt đọc chữ berger (chó chăn cừu, tiếng Pháp). Giống chó này được chuẩn hoá ở Đức cuối thế kỷ 19. Năm 1899, sĩ quan kỵ binh Max von Stephanitz lập hội chó chăn cừu Đức và chọn một con chó tên Horand von Grafrath làm con đầu tiên trong sổ giống. Mục tiêu của ông là một giống chó làm việc: thông minh, khoẻ, nghe lời, chứ không phải chó để ngắm.

Đầu thế kỷ 20, cảnh sát Đức và nhiều nước châu Âu bắt đầu dùng Becgie. Đến nay, đây vẫn là giống chó nghiệp vụ được biết đến nhiều nhất. Ở Việt Nam, chữ "Becgie" gần như đồng nghĩa với "chó nghiệp vụ" trong cách nói của nhiều người.

Điểm mạnh của Becgie là đa năng: tuần tra, truy bắt, lần dấu, đánh hơi, canh gác đều làm được. Điểm yếu là giống này hay mắc bệnh loạn sản xương hông, nhất là ở những dòng được nhân giống để có lưng dốc đẹp khi thi trình diễn. Các lực lượng chuyên nghiệp vì thế thường chọn dòng làm việc, chụp X-quang khớp hông trước khi đưa vào huấn luyện.

Malinois: nhỏ hơn, nhanh hơn, bền hơn

Chó chăn cừu Bỉ có bốn biến thể, phân biệt bằng bộ lông. Malinois là biến thể lông ngắn màu vàng nâu, mõm đen, tên gọi lấy từ vùng Malines (tiếng Hà Lan là Mechelen) ở Bỉ. Thoạt nhìn Malinois giống Becgie, nhưng nhỏ và nhẹ hơn, chân dài hơn so với thân, lưng thẳng.

Từ khoảng cuối thế kỷ 20, nhiều lực lượng cảnh sát châu Âu và Bắc Mỹ chuyển dần sang Malinois. Lý do thường được nêu: Malinois nhanh nhẹn, bền sức, ít mắc bệnh khớp hơn, và có "động cơ" làm việc rất mạnh. Cái giá của động cơ mạnh là Malinois cực kỳ năng động. Nuôi Malinois làm chó nhà mà không cho vận động đủ thì chó dễ phá phách, căng thẳng. Đây là giống chó dành cho người có thời gian và kinh nghiệm.

Labrador: chó đánh hơi thân thiện

Labrador Retriever có tổ tiên là giống chó nước ở đảo Newfoundland (Canada), được ngư dân dùng để kéo lưới, nhặt cá. Thế kỷ 19, các quý tộc Anh đem về nhân giống thành chó săn tha mồi. Labrador nổi tiếng hiền, thích người, ham đồ ăn, và mũi rất tốt.

Chính sự thân thiện làm Labrador hợp với các việc ở chỗ đông người. Một con Becgie to lớn đi giữa hàng người chờ làm thủ tục dễ làm hành khách sợ; một con Labrador vẫy đuôi thì ít ai thấy bị đe doạ. Labrador được dùng nhiều trong đánh hơi tìm hàng cấm, tìm kiếm cứu nạn và làm chó dẫn đường cho người khiếm thị. Labrador hiếm khi được dùng để truy bắt vì không có tính hung hăng cần cho việc đó.

Bảng so sánh các giống chó nghiệp vụ thường gặp

Các giống "ngoài danh sách" cũng làm được việc

Nhiều đơn vị cứu hộ dùng chó lai hoặc chó được cứu từ trại chó bỏ rơi. Điều quan trọng với họ là tính cách từng con, không phải giấy tờ phả hệ. Ở Mỹ, có những tổ chức chuyên đi tìm chó trong trại cứu hộ có "động cơ đồ chơi" mạnh để đào tạo thành chó cứu nạn.

Ở Úc và New Zealand, người ta còn dùng các giống chó chăn gia súc địa phương. Một số nước châu Âu dùng Rottweiler, Giant Schnauzer hay Bouvier des Flandres cho việc canh gác. Ở Nga có dòng chó Sulimov, lai giữa chó kéo xe trượt tuyết và chó rừng lông vàng, được nhân giống để đánh hơi ở sân bay Moskva. Mỗi lựa chọn đều xuất phát từ nhu cầu cụ thể của nơi đó.

Đực hay cái, mua hay tự nhân giống

Chó nghiệp vụ có cả đực lẫn cái. Chó đực thường to hơn nên hay được chọn cho tuần tra; chó cái nhỏ gọn, nhiều người dẫn chó nhận xét là tập trung tốt, được dùng nhiều trong đánh hơi. Đa số chó làm việc đều được triệt sản để tránh mất tập trung và tránh sinh sản ngoài kế hoạch.

Một số lực lượng lớn có trại nhân giống riêng để kiểm soát dòng chó, sức khoẻ khớp và tính cách. Số khác mua chó non từ các trại giống chuyên dòng làm việc ở châu Âu, sau đó thử thách và huấn luyện. Chó từ dòng làm việc thường trông kém "đẹp" hơn chó thi trình diễn cùng giống, nhưng khoẻ và có động cơ mạnh hơn.

Góc nhìn hôm nay: muốn nuôi chó giống nghiệp vụ ở nhà

Hình ảnh chó nghiệp vụ trên phim làm nhiều gia đình muốn nuôi Becgie hay Malinois. Trước khi quyết định, nên cân nhắc:

• Thời gian vận động: Malinois và Becgie dòng làm việc cần vận động cả thân lẫn đầu óc mỗi ngày, không chỉ dắt đi vệ sinh.
• Không gian: căn hộ nhỏ không phải lựa chọn tốt cho chó lớn nhiều năng lượng.
• Huấn luyện sớm: chó to mà không được dạy cơ bản thì khó kiểm soát ngoài đường.
• Sức khoẻ: hỏi người bán về kết quả kiểm tra khớp hông của bố mẹ chó.
• Thay thế: Labrador hay chó lai hiền tính hợp với gia đình có trẻ nhỏ hơn.

Muốn xem chó nghiệp vụ làm việc thật, có thể theo dõi các buổi biểu diễn huấn luyện công khai trong ngày hội ở nhiều nước, hoặc các cuộc thi chó làm việc như IGP (trước gọi là Schutzhund) có tổ chức ở châu Âu.