Bloodhound là giống chó săn to lớn, tai dài, da mặt nhăn, nổi tiếng là giống lần theo vệt mùi người giỏi nhất. Nguồn gốc của nó gắn với tu viện Saint-Hubert ở vùng Ardennes (nay thuộc Bỉ) từ thời Trung cổ. Ngày nay Bloodhound vẫn được nhiều đội tìm kiếm ở Mỹ và châu Âu dùng để tìm người đi lạc, trẻ em mất tích và người già lẫn trí bỏ nhà đi.
Bloodhound là chó gì
Bloodhound thuộc nhóm chó săn đánh hơi (scent hound), cùng họ hàng với Basset Hound, Beagle, Coonhound. Con trưởng thành nặng khoảng 36–50 kg, con đực to hơn con cái. Lông ngắn, màu đen pha nâu, nâu gan hoặc đỏ. Đặc điểm dễ nhận ra nhất là đôi tai rất dài, rủ xuống, và lớp da mặt chảy thành nhiều nếp nhăn quanh mắt, quanh mõm.
Tên gọi "blood hound" hay bị hiểu nhầm là "chó đánh hơi máu". Cách giải thích được nhiều nhà nghiên cứu giống chó chấp nhận hơn là "blood" ở đây chỉ dòng máu thuần chủng: giống chó được quý tộc châu Âu giữ gìn phả hệ cẩn thận. Cả hai cách hiểu đều xuất hiện trong sách, nhưng cách thứ hai có cơ sở hơn.
Tính cách Bloodhound hiền, kiên nhẫn, ít hung dữ. Khi đã bắt được mùi, nó lần theo một cách bướng bỉnh, gần như quên hết xung quanh. Đây vừa là ưu điểm khi làm việc, vừa là lý do Bloodhound nuôi ở nhà rất dễ đi lạc nếu thả không dây.
Từ tu viện Saint-Hubert đến các đội tìm kiếm
Truyền thống kể rằng các tu sĩ ở tu viện Saint-Hubert nhân giống một loại chó săn mũi rất tốt từ khoảng thế kỷ 8–11. Mỗi năm, tu viện gửi tặng vua Pháp vài con chó giống này. Chó Saint-Hubert theo đó lan sang Pháp và Anh. Phần truyền thống thời rất sớm khó kiểm chứng, nhưng việc chó Saint-Hubert được nuôi và săn trong giới quý tộc Pháp, Anh thời Trung cổ và Phục hưng thì có nhiều ghi chép.
Ở Anh, giống chó này dần được gọi là Bloodhound. Người ta dùng nó săn hươu, rồi về sau dùng lần theo dấu kẻ trộm gia súc và kẻ bỏ trốn. Thế kỷ 19, Bloodhound được đưa sang Mỹ với số lượng lớn. Ở đó, giống chó này có một chương lịch sử đen tối: bị dùng để truy đuổi người nô lệ bỏ trốn. Những con chó trong các câu chuyện ấy thường là chó lai nhiều giống, nhưng cái tên Bloodhound vẫn mang tiếng xấu một thời gian dài.
Từ cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, Bloodhound dần được dùng cho mục đích tìm kiếm người mất tích. Báo chí Mỹ thời đó kể nhiều chuyện về những con Bloodhound giúp cảnh sát địa phương lần ra người. Một con tên Nick Carter ở bang Kentucky đầu thế kỷ 20 thường được nhắc đến với thành tích hàng trăm lần lần dấu thành công; con số này được kể lại qua nhiều đời và khó kiểm chứng chính xác, nhưng cho thấy danh tiếng của giống chó này.
Vì sao Bloodhound lần dấu giỏi
Mũi và sự bướng bỉnh
Bloodhound có khoang mũi lớn, niêm mạc khứu giác rộng, thuộc nhóm giống chó có nhiều thụ thể khứu giác nhất. Nhưng mũi chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại là tính cách: một khi đã nhận mùi, Bloodhound đi theo hàng giờ liền, qua ruộng, qua suối, qua đường làng, không dễ bị mùi khác kéo đi.
Tai dài và da nhăn: giả thuyết dễ thương
Sách phổ thông hay viết đôi tai dài quét đất giúp hất mùi lên mũi, còn các nếp nhăn ở mặt giữ mùi lại quanh mõm. Đây là cách giải thích phổ biến, nghe hợp lý, nhưng chưa có nghiên cứu nào đo đạc chứng minh rõ. Nên coi là giả thuyết, không phải sự thật khoa học.
Lần theo vệt mùi, không chỉ theo bước chân
Bloodhound chủ yếu làm kiểu trailing: theo vệt mùi của một người cụ thể, sau khi được cho ngửi một món đồ người đó từng dùng như áo, gối, mũ. Gió và địa hình có thể đẩy vệt mùi lệch khỏi đường người đó thật sự đã đi vài mét, và con chó đi theo vệt mùi chứ không cố bám đúng từng bước. Kiểu làm này hợp với tìm người mất tích ở nơi đông người qua lại, vì con chó phân biệt được mùi người cần tìm với mùi những người khác.
Bloodhound làm việc thế nào trong một cuộc tìm kiếm
- Lấy mẫu mùi: người dẫn chó chọn một món đồ chỉ người mất tích dùng, chưa bị người khác chạm nhiều. Đồ được đựng trong túi sạch.
- Điểm xuất phát: thường là nơi người đó được nhìn thấy lần cuối, hoặc cửa nhà nơi họ rời đi.
- Cho ngửi và ra lệnh: con chó ngửi mẫu, rồi được đeo dây yên cương dài và ra lệnh bắt đầu.
- Lần theo: người dẫn chó đi sau, giữ dây dài, quan sát cách con chó cúi đầu, đổi hướng, dừng lại. Người dẫn giỏi đọc được khi nào con chó mất vệt và cần quay lại.
- Kết thúc: hoặc tìm thấy người, hoặc vệt mùi dừng ở một điểm như bến xe, mép đường, nơi người đó có thể đã lên xe. Điểm dừng đó cũng là thông tin quý cho cuộc tìm kiếm.
Vì Bloodhound hiền, khi tìm thấy người, nó thường chỉ đến gần, ngửi, vẫy đuôi. Với trẻ con đi lạc đang sợ hãi, gặp một con chó to mà hiền như vậy dễ chịu hơn nhiều so với một con chó tuần tra.
Bloodhound so với các chó lần dấu khác
| Tiêu chí | Bloodhound | Becgie / Malinois |
|---|---|---|
| Kiểu làm việc chính | Theo vệt mùi một người cụ thể, đường dài | Lần dấu bước chân, đánh hơi trong không khí, tuần tra |
| Tính cách | Hiền, bướng, chậm mà chắc | Nhanh, nghe lệnh, có thể truy bắt |
| Thể hình | To, nặng, không bền khi trời nóng | Gọn hơn, linh hoạt |
| Việc hợp nhất | Tìm người đi lạc, người mất tích | Nhiều việc khác nhau |
Bằng chứng từ mũi chó: được tin đến đâu
Một số toà án ở Mỹ từ lâu đã chấp nhận kết quả lần dấu của Bloodhound như một phần chứng cứ, với điều kiện chứng minh được con chó và người dẫn có đào tạo, có hồ sơ làm việc đáng tin. Tuy vậy, giới nghiên cứu nhắc rằng kết quả của chó không bao giờ nên là chứng cứ duy nhất. Chó có thể nhầm. Người dẫn chó có thể vô tình ra hiệu cho chó theo điều mình tin. Đã có những vụ án ở Mỹ mà kết luận dựa nhiều vào chó đánh hơi về sau bị xem xét lại.
Bài học rút ra ở đây không chỉ riêng cho Bloodhound: mũi chó là công cụ tìm kiếm tuyệt vời, nhưng là công cụ để chỉ hướng, còn kết luận phải dựa trên nhiều bằng chứng khác.
Góc nhìn hôm nay: nuôi một chú Bloodhound
Bloodhound được nuôi làm chó nhà ở nhiều nước, nhưng có vài điều cần biết trước:
- Chảy dãi nhiều: da mõm chảy xệ nên Bloodhound chảy dãi gần như liên tục.
- Không chịu nóng giỏi: thân to, lông tối màu; khí hậu nóng ẩm như miền Nam Việt Nam là thử thách.
- Tai và nếp da cần vệ sinh: tai dài dễ viêm, nếp nhăn dễ nấm nếu không lau khô.
- Đi dạo phải có dây: đã bắt được mùi thì gọi gần như không quay lại.
- Tuổi thọ: thường ngắn hơn nhiều giống chó khác, khoảng 10 năm hoặc ít hơn; giống này hay bị xoắn dạ dày, cần hỏi bác sĩ thú y về cách cho ăn.
Muốn tìm hiểu thêm, có thể đọc tiêu chuẩn giống của Liên đoàn Chó giống Quốc tế (FCI), nơi Bloodhound được ghi tên chính thức là "Chien de Saint-Hubert", hoặc xem các buổi trình diễn của câu lạc bộ Bloodhound ở Anh và Mỹ, nơi người ta thi lần dấu người bằng chó.
Câu hỏi thường gặp
Chó Bloodhound có nguồn gốc từ đâu?
Bloodhound có tổ tiên là chó săn được nhân giống ở tu viện Saint-Hubert, vùng Ardennes, nay thuộc Bỉ, từ thời Trung cổ. Giống chó này sau đó phổ biến ở Pháp và Anh. Liên đoàn Chó giống Quốc tế ghi tên chính thức là Chien de Saint-Hubert.
Vì sao gọi là Bloodhound?
Nhiều nhà nghiên cứu giống chó cho rằng chữ "blood" chỉ dòng máu thuần chủng được quý tộc giữ gìn, không phải "đánh hơi máu". Cách hiểu "chó đánh hơi máu" vẫn phổ biến trong dân gian nhưng ít cơ sở hơn.
Bloodhound lần được dấu cũ bao lâu?
Trong điều kiện thuận lợi, Bloodhound giỏi có thể lần vệt mùi cũ nhiều chục giờ. Kết quả phụ thuộc rất nhiều vào thời tiết, mặt nền và lượng người qua lại. Các con số kỷ lục hay được kể lại thường khó kiểm chứng.
Bloodhound có hung dữ không?
Không. Bloodhound nổi tiếng hiền và kiên nhẫn, hiếm khi được dùng để truy bắt. Khi tìm thấy người, nó thường chỉ đến gần và ngửi.
Nuôi Bloodhound ở Việt Nam có khó không?
Khá khó. Bloodhound to, chịu nóng kém, chảy dãi nhiều, tai và nếp da cần vệ sinh thường xuyên. Người nuôi cần không gian rộng, chỗ mát và thời gian dắt chó đi dạo có dây mỗi ngày.
