Ở sân bay và cửa khẩu, chó đánh hơi được dùng để phát hiện hàng cấm, hàng phải khai báo và nông sản, thịt, cây trồng có thể mang mầm bệnh vào nước khác. Chó đi dọc hàng người chờ hoặc băng chuyền hành lý, khi phát hiện mùi đã được dạy thì ngồi xuống cạnh túi hoặc người mang túi. Việc kiểm tra sau đó do nhân viên hải quan, kiểm dịch tiến hành; chó chỉ là bước sàng lọc ban đầu.
Vì sao sân bay cần chó dù đã có máy soi
Máy soi X-quang nhìn được hình dạng và mật độ vật bên trong túi, nhưng không ngửi được. Một quả xoài, một gói thịt khô hay một nắm hạt giống trông chẳng có gì nguy hiểm trên màn hình. Mỗi ngày một sân bay lớn tiếp nhận hàng chục nghìn kiện hành lý; không thể mở hết.
Chó giải quyết bài toán này theo cách khác: đi qua hàng trăm túi trong vài phút, chỉ dừng ở vài túi có mùi đáng ngờ. Nhân viên chỉ cần kiểm tra kỹ những túi đó. Máy và chó bổ sung cho nhau: máy thấy hình, chó thấy mùi.
Đội chó Beagle kiểm dịch: những "nhân viên" dễ thương nhất sân bay
Năm 1984, Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) bắt đầu dùng chó Beagle ở sân bay quốc tế Los Angeles để tìm nông sản trong hành lý khách. Đội chó này được gọi thân mật là "Beagle Brigade". Về sau việc kiểm tra ở cửa khẩu Mỹ chuyển sang Cơ quan Hải quan và Biên phòng (CBP), nhưng hình ảnh những chú Beagle mặc áo nhỏ đi giữa sảnh nhận hành lý vẫn giữ nguyên.
Lý do chọn Beagle rất thực tế:
- Mũi tốt: Beagle là chó săn đánh hơi, vốn được nhân giống để lần dấu thỏ.
- Ham ăn: phần thưởng bằng đồ ăn rất hiệu quả với giống này.
- Nhỏ và hiền: hành khách, kể cả trẻ em, không sợ khi một chú Beagle đến ngửi túi. Một con chó to đi giữa đám đông dễ gây hoảng.
Úc và New Zealand, hai nước có quy định an toàn sinh học rất nghiêm vì hệ sinh thái đảo dễ tổn thương, cũng có đội chó kiểm dịch lớn ở sân bay, cảng biển và bưu điện quốc tế. Ở đó, du khách hay được nhắc khai báo mọi đồ ăn mang theo, và chó là một trong những lý do khai báo trung thực luôn là lựa chọn khôn ngoan.
Chó tìm những gì ở cửa khẩu
| Nhóm mùi | Ví dụ | Mục đích |
|---|---|---|
| Nông sản, thực phẩm | Trái cây tươi, thịt, xúc xích, trứng, hạt giống, cây con | Ngăn sâu bệnh, dịch bệnh gia súc lây qua biên giới |
| Động vật hoang dã và sản phẩm | Ngà voi, sừng tê giác, vảy tê tê, gỗ quý | Chống buôn bán động vật hoang dã trái phép |
| Tiền mặt | Lượng lớn tiền giấy không khai báo | Kiểm soát dòng tiền qua biên giới |
| Hàng cấm, chất nguy hiểm | Chó được dạy nhận một số mùi đặc trưng | An ninh hàng không, chống buôn lậu |
Mỗi con chó thường chỉ được dạy một nhóm mùi, hoặc một số mùi trong cùng nhóm. Chó kiểm dịch nông sản không cùng lúc làm chó tìm chất nguy hiểm. Chuyên môn hoá như vậy giúp chó báo chính xác hơn và giúp nhân viên biết ngay khi chó ngồi xuống thì cần kiểm tra cái gì.
Chó chống buôn bán động vật hoang dã
Một mảng ít người biết nhưng phát triển nhanh từ khoảng thập niên 2010 là chó đánh hơi sản phẩm động vật hoang dã. Ở Kenya, Tanzania, Nam Phi và nhiều nước châu Phi, các tổ chức bảo tồn phối hợp với cơ quan chức năng huấn luyện chó tìm ngà voi, sừng tê giác, vảy tê tê trong container hàng và hành lý. Tổ chức TRAFFIC và WWF từng hỗ trợ các chương trình như vậy.
Lý do chó được tin dùng ở đây: kẻ buôn lậu thường giấu hàng giữa những thứ có mùi rất mạnh như cá khô, ớt, cà phê, với hy vọng che mùi. Chó được huấn luyện tốt vẫn tách được mùi cần tìm ra khỏi mùi che phủ, vì mũi chó không cộng mùi lại như mũi người, mà phân biệt từng thành phần.
Một ngày làm việc của chó sân bay
- Khởi động: người dẫn cho chó làm vài bài tìm mẫu dễ để chó vào trạng thái làm việc.
- Đi ca: chó làm theo từng đợt ngắn, xen giữa là nghỉ, uống nước. Đánh hơi tập trung rất tốn sức; chó mệt sẽ báo sai.
- Báo hiệu: khi phát hiện mùi, chó ngồi xuống sát túi hoặc cạnh người mang túi, mũi hướng vào nguồn mùi. Đó là kiểu báo hiệu thụ động, không cào, không sủa, không làm ai sợ.
- Thưởng: dù trong túi là gì, nếu chó báo đúng mùi đã học thì được thưởng ngay. Nếu không tìm được gì trong cả ca, người dẫn sẽ cài một mẫu thử để chó tìm và được thưởng, giữ động lực.
- Về nhà: nhiều chó sân bay sống tại nhà người dẫn, cùng đi làm về như một đồng nghiệp.
Khi chó ngồi xuống cạnh bạn: điều nên biết
Chó ngồi xuống không có nghĩa là bạn bị buộc tội gì. Rất nhiều lần, thứ chó phát hiện chỉ là một quả táo quên trong túi, một gói bánh có thịt, hay đơn giản là túi từng đựng đồ ăn. Chó cũng có thể nhầm. Nhân viên sẽ hỏi và kiểm tra; trả lời trung thực, khai báo đồ mang theo là cách nhanh nhất để đi tiếp.
- Đừng vuốt ve chó đang làm việc: chó mặc áo nghiệp vụ là đang làm nhiệm vụ. Vuốt ve làm chó mất tập trung.
- Đừng cho chó ăn: chó được kiểm soát chế độ ăn và phần thưởng rất chặt.
- Giữ trẻ nhỏ bên cạnh: chó được chọn vì hiền, nhưng trẻ chạy theo chó có thể làm gián đoạn công việc.
- Khai báo đồ ăn: nhiều nước phạt nặng việc mang nông sản, thịt không khai báo, kể cả khi lượng rất nhỏ.
Giới hạn của chó đánh hơi ở cửa khẩu
Chó không phải máy móc. Chó mệt, chó đói, môi trường quá nhiều mùi đều làm giảm độ chính xác. Như mọi chó đánh hơi, chó sân bay cũng có thể bị ảnh hưởng bởi kỳ vọng của người dẫn. Vì thế các cơ quan làm việc chuyên nghiệp luôn kiểm tra định kỳ bằng bài thử mù và không bao giờ coi lần báo hiệu của chó là kết luận cuối cùng. Chó giúp chọn ra túi cần xem; còn trong túi có gì phải do con người mở ra và xác nhận.
Góc nhìn hôm nay: tìm hiểu thêm
Trang chính thức của cơ quan an toàn sinh học Úc và New Zealand có danh sách đồ ăn cần khai báo và nhiều video giới thiệu đội chó kiểm dịch. Cơ quan Hải quan và Biên phòng Mỹ có trang riêng giới thiệu chương trình chó nghiệp vụ và Beagle Brigade. Trước mỗi chuyến đi nước ngoài, đọc qua quy định về thực phẩm của nước đến là cách tránh rắc rối đơn giản nhất.
Câu hỏi thường gặp
Chó ở sân bay tìm gì trong hành lý?
Tuỳ con, chó được dạy tìm nông sản và thực phẩm, sản phẩm động vật hoang dã, tiền mặt lượng lớn hoặc hàng cấm. Mỗi con thường chuyên một nhóm mùi. Khi phát hiện, chó ngồi xuống cạnh túi để báo.
Vì sao sân bay dùng chó Beagle?
Beagle có mũi tốt, ham đồ ăn nên dễ huấn luyện, và nhỏ, hiền nên hành khách không sợ. Bộ Nông nghiệp Mỹ bắt đầu dùng Beagle ở sân bay Los Angeles từ năm 1984 để tìm nông sản trong hành lý.
Chó nghiệp vụ ngồi cạnh tôi ở sân bay có nghĩa là gì?
Nghĩa là chó đã ngửi thấy một mùi nó được dạy để báo, thường chỉ là đồ ăn quên trong túi. Nhân viên sẽ hỏi và kiểm tra. Trả lời trung thực và khai báo đồ mang theo là cách nhanh nhất để đi tiếp.
Có được vuốt ve chó nghiệp vụ ở sân bay không?
Không nên. Chó mặc áo nghiệp vụ là đang làm việc, vuốt ve làm chó mất tập trung. Nếu muốn, có thể hỏi người dẫn chó khi chó đã nghỉ.
Chó có đánh hơi được ngà voi, sừng tê giác không?
Có. Nhiều nước châu Phi và châu Á đã huấn luyện chó tìm ngà voi, sừng tê giác, vảy tê tê trong container và hành lý. Chó có thể tách mùi cần tìm khỏi các mùi mạnh dùng để che giấu như cá khô hay cà phê.
