David Suchet đóng thám tử Hercule Poirot trong loạt phim Agatha Christie's Poirot của đài ITV suốt gần 25 năm (1989–2013), với 70 tập phủ gần như toàn bộ tiểu thuyết và truyện ngắn về Poirot — điều chưa diễn viên nào khác làm được. Án mạng trên chuyến tàu tốc hành Phương Đông (tiểu thuyết năm 1934) là vụ án Poirot được chuyển thể nổi tiếng nhất, với ba bản quan trọng: phim của Sidney Lumet năm 1974, tập phim của Suchet năm 2010 và phim của Kenneth Branagh năm 2017. So ba bản này cạnh nhau là cách hay để hiểu vì sao một cuốn sách có thể được kể lại theo ba tinh thần rất khác.
Poirot trong sách: người Bỉ nhỏ bé với "những tế bào xám"
Agatha Christie cho Poirot xuất hiện lần đầu trong Vụ án bí ẩn ở Styles (viết trong thời gian bà làm ở trạm phát thuốc, xuất bản năm 1920). Ông là cựu cảnh sát Bỉ tị nạn ở Anh, thấp người, đầu hình quả trứng, ria mép chăm chút, mê sự ngăn nắp và cân đối. Khác với Sherlock Holmes bò lăn tìm dấu vết, Poirot nhấn mạnh tâm lý: hiểu con người thì hiểu tội ác. Ông hay nói đến "những tế bào xám nhỏ" — bộ não.
Christie viết về Poirot trong hơn nửa thế kỷ, qua 33 tiểu thuyết và hàng chục truyện ngắn. Chính bà có lúc thú nhận đã chán nhân vật này, nhưng độc giả thì không.
David Suchet: 25 năm với một nhân vật
Khi nhận vai, Suchet đọc hết các truyện Poirot và lập một danh sách dài các đặc điểm của nhân vật (thường được nhắc là 93 điều) — từ cách đi bước ngắn, cách lau ghế trước khi ngồi đến thói quen xếp đồ cho thẳng hàng. Ông giữ danh sách ấy trong suốt quá trình quay. Bên cạnh ông là Hugh Fraser vai đại uý Hastings, Philip Jackson vai thanh tra Japp và Pauline Moran vai cô thư ký Lemon.
Loạt phim chia hai giai đoạn rõ rệt. Những mùa đầu (từ 1989) chủ yếu là tập dài khoảng 50 phút từ truyện ngắn, không khí nhẹ nhàng, bối cảnh thập niên 1930 sáng sủa với kiến trúc Art Deco. Những mùa sau (từ khoảng 2003) là phim dài từ tiểu thuyết, tông màu tối hơn, tập trung vào nội tâm và đức tin của Poirot. Tập cuối được phát là Curtain (Màn hạ) năm 2013, dựa trên cuốn tiểu thuyết Christie viết từ thập niên 1940 và cất đi, chỉ cho xuất bản năm 1975.
Điều làm Suchet khác biệt: ông không đóng Poirot như nhân vật hài. Poirot của ông kiêu hãnh, cô đơn, có lúc buồn cười nhưng không bao giờ lố bịch, và nghiêm túc đến đau đớn với câu hỏi đúng–sai.
Án mạng trên chuyến tàu tốc hành Phương Đông: cuốn sách
Tiểu thuyết xuất bản năm 1934 (ở Mỹ ban đầu mang tên Murder in the Calais Coach). Đoàn tàu Orient Express bị kẹt tuyết giữa đường, một hành khách chết trong khoang, và mười mấy người còn lại đều có mặt trong cùng toa. Không ai vào được, không ai ra được — một dạng "án phòng kín" kéo dài thành cả toa tàu.
Christie lấy cảm hứng từ những gì có thật: bà từng đi chuyến tàu này, từng bị kẹt vì lũ cuốn đường ray; năm 1929 một đoàn Orient Express bị tuyết vây nhiều ngày ở Thổ Nhĩ Kỳ; và vụ bắt cóc con trai phi công Charles Lindbergh năm 1932 gây chấn động nước Mỹ được bà dùng làm phần nền của câu chuyện. Bài này không tiết lộ lời giải — nếu chưa đọc, bạn nên đọc trước khi xem bất kỳ bản phim nào.
Ba bản chuyển thể, ba tinh thần
| Bản | Poirot | Tinh thần | Điểm đáng nhớ |
|---|---|---|---|
| Sidney Lumet, 1974 | Albert Finney | Sang trọng, như một bữa tiệc ngôi sao | Dàn sao Hollywood; Ingrid Bergman đoạt Oscar Nữ phụ |
| ITV, 2010 | David Suchet | U tối, nặng câu hỏi đạo đức | Poirot giằng xé giữa luật pháp và lương tâm |
| Kenneth Branagh, 2017 | Kenneth Branagh | Hoành tráng, điện ảnh, có thêm hành động | Mở ra loạt phim Poirot mới của Branagh |
Bản 1974 được chính Agatha Christie đến xem buổi ra mắt. Theo các nguồn tiểu sử, bà hài lòng với bộ phim, chỉ chê bộ ria của Poirot chưa đủ hoành tráng. Đây là một trong số ít chuyển thể mà Christie công khai tán thưởng khi còn sống.
Bản 2010 của Suchet đáng chú ý nhất ở cái kết: thay vì nét thoả mãn của lời giải, phim để lại sự nặng nề. Poirot ở đây là người Công giáo sùng đạo, và quyết định cuối cùng của ông được quay như một cuộc đấu tranh nội tâm thật sự. Nhiều người hâm mộ coi đây là tập hay nhất của giai đoạn sau.
Bản 2017 của Branagh tận dụng điện ảnh màn rộng: cảnh núi tuyết, đoàn tàu, góc máy từ trên cao nhìn xuống toa như nhìn vào một chiếc hộp. Branagh tiếp tục với Death on the Nile (2022) và A Haunting in Venice (2023).
Nhân vật hư cấu có cáo phó trên trang nhất
Năm 1975, khi cuốn Màn hạ — vụ án cuối cùng của Poirot — được xuất bản, tờ The New York Times đăng một bản cáo phó cho Hercule Poirot trên trang nhất. Đây là trường hợp hiếm có một nhân vật hư cấu được tiễn biệt theo cách dành cho người thật, cho thấy độc giả đã gắn bó với ông thám tử nhỏ bé đến mức nào. Agatha Christie qua đời vài tháng sau đó, đầu năm 1976.
Gần bốn thập kỷ sau, khi quay tập Curtain, David Suchet cũng kể về cảm giác chia tay một người bạn: ông đã sống cùng nhân vật ấy gần nửa cuộc đời diễn xuất.
Những Poirot khác trên màn ảnh
- Peter Ustinov đóng Poirot sáu lần, mở đầu với Death on the Nile (1978) — một Poirot tròn trịa, hóm hỉnh.
- Albert Finney chỉ đóng một lần (1974) nhưng được đề cử Oscar Nam chính.
- John Malkovich đóng một Poirot u buồn, khác hẳn hình mẫu, trong The ABC Murders của BBC (2018).
Góc nhìn hôm nay: xem Poirot thế nào cho hay
Nếu muốn bắt đầu với loạt phim của Suchet, đừng xem theo thứ tự phát sóng ngay. Thử bắt đầu bằng một tập ngắn ở mùa đầu để quen nhân vật, rồi chọn vài phim dài kinh điển như Vụ ám sát ông Roger Ackroyd và Án mạng trên sông Nile, rồi mới đến Án mạng trên chuyến tàu tốc hành Phương Đông và Màn hạ. Đọc sách trước rồi xem phim sau là cách để vừa tự đoán, vừa thưởng thức cách đạo diễn kể lại. Sách của Agatha Christie đã được dịch sang tiếng Việt nhiều cuốn, dễ tìm ở các hiệu sách lớn và thư viện.
Câu hỏi thường gặp
David Suchet đóng Poirot bao nhiêu tập?
David Suchet đóng Poirot trong 70 tập của loạt Agatha Christie's Poirot, phát sóng từ năm 1989 đến 2013. Loạt phim chuyển thể gần như toàn bộ tiểu thuyết và truyện ngắn về Poirot.
Án mạng trên chuyến tàu tốc hành Phương Đông có mấy bản phim?
Ba bản nổi tiếng nhất là phim của Sidney Lumet năm 1974 với Albert Finney, tập phim của ITV năm 2010 với David Suchet, và phim của Kenneth Branagh năm 2017. Ngoài ra còn một số bản truyền hình ít được biết đến hơn.
Án mạng trên chuyến tàu tốc hành Phương Đông dựa trên chuyện có thật không?
Cốt truyện là hư cấu, nhưng Agatha Christie lấy cảm hứng từ những sự kiện có thật như đoàn tàu Orient Express bị kẹt tuyết năm 1929 và vụ bắt cóc con trai Charles Lindbergh năm 1932. Bà cũng từng tự mình đi chuyến tàu này.
Poirot khác Sherlock Holmes thế nào?
Holmes nổi tiếng với việc quan sát dấu vết vật chất và suy luận từ chi tiết nhỏ. Poirot nhấn mạnh tâm lý con người, tin rằng hiểu tính cách là hiểu được tội ác, và thường giải án bằng cách trò chuyện, lắng nghe.
Agatha Christie có thích phim chuyển thể từ truyện của bà không?
Bà thường không hài lòng với các chuyển thể khi còn sống. Bản Án mạng trên chuyến tàu tốc hành Phương Đông năm 1974 là ngoại lệ hiếm hoi; theo các nguồn tiểu sử, bà chỉ chê bộ ria của Poirot chưa đủ đẹp.
