Phim truyền hình Cảnh sát hình sự Việt Nam: loạt phim phá án của VTV

"Cảnh sát hình sự" là tên chung của một loạt phim truyền hình điều tra phá án do Trung tâm Sản xuất phim truyền hình (VFC) của Đài Truyền hình Việt Nam sản xuất, ra đời từ cuối thập niên 1990 và quen thuộc với khán giả qua khung giờ vàng trên VTV. Đây không phải một bộ phim duy nhất mà là một "thương hiệu": mỗi phim có tên riêng, câu chuyện, nhân vật riêng — như Lời sám hối muộn màng (2006), Câu hỏi số 5 (2015), Mê cung, Biệt dược đen, Độc đạo — nhưng cùng chung tinh thần: kể về các trinh sát, điều tra viên và những vụ án hư cấu lấy cảm hứng từ đời sống.

Một thương hiệu, nhiều bộ phim

Khán giả nhiều thế hệ nhớ đến hình ảnh dòng chữ "Cảnh sát hình sự" xuất hiện trước tên phim. Cách làm này giống các loạt phim tuyển tập ở nước ngoài: thương hiệu bảo đảm thể loại, còn mỗi phim tự đứng được. Người xem không cần xem phim trước để hiểu phim sau.

Một vài phim tiêu biểu qua các giai đoạn (danh sách không đầy đủ):

Ở giai đoạn gần đây, cặp đạo diễn Phạm Gia Phương và Trần Trọng Khôi đứng sau Mê cung, Biệt dược đen và Độc đạo. Ngoài thương hiệu chung, VFC còn nhiều phim điều tra phá án khác, như Mặt nạ gương — chuyện một nữ nhà văn viết trinh thám bị cuốn vào điều tra cùng đội trọng án. Một phim hình sự – tâm lý rất nổi tiếng khác của VFC là Người phán xử (2017), bản phóng tác từ loạt phim Israel The Arbitrator (Ha-Borer).

Phim hình sự Việt khác phim nước ngoài ở đâu

Đặt cạnh phim phá án Mỹ, Anh hay Hàn Quốc, phim "Cảnh sát hình sự" có vài nét riêng dễ nhận ra:

• Thời lượng dài. Phim thường 30 tập trở lên, phát vài tối mỗi tuần. Nhịp chậm hơn, có nhiều chỗ cho đời sống gia đình, tình cảm của nhân vật.
• Tập thể hơn cá nhân. Phim phương Tây hay xoay quanh một thám tử thiên tài lập dị kiểu Holmes. Phim Việt thường kể về một tổ, một đội, nơi kết quả đến từ sự phối hợp.
• Đề cao gia đình và đạo lý. Bi kịch của người phạm tội, nỗi đau của người thân, con đường hoàn lương được dành nhiều thời lượng. Tội ác được đặt trong câu hỏi về lối sống, đồng tiền, lòng tham.
• Bối cảnh quen thuộc. Ngõ phố Hà Nội, chợ, bến xe, quán nước — người xem nhận ra không gian của chính mình.

Cấu trúc kể chuyện thường gặp

Dù mỗi phim khác nhau, nhiều phim theo một khung tương đối quen:

1. Vụ án mở màn — một sự việc bất thường, đủ bí ẩn để kéo người xem.
2. Nhiều tuyến song song — tuyến điều tra, tuyến những kẻ đứng sau, tuyến gia đình của các nhân vật chính, và thường có một tuyến tình cảm.
3. Trinh sát cài cắm, theo dõi — những cảnh đấu trí, thử lòng tin giữa hai phía là điểm hấp dẫn quen thuộc.
4. Lật mặt dần dần — kẻ chủ mưu thường là người có vỏ bọc đáng kính, chỉ lộ diện ở chặng cuối.
5. Kết đạo lý — người sai trả giá, người lầm lỡ có cơ hội sửa mình.

Cấu trúc này có điểm mạnh là phù hợp khán giả gia đình, ai cũng theo được. Điểm yếu mà giới phê bình hay nhắc là đôi khi kéo dài, nhiều đoạn giải thích bằng lời thay vì để hình ảnh tự kể.

Diễn viên và những gương mặt gắn với dòng phim

Dòng phim hình sự của VFC là nơi nhiều diễn viên có những vai đáng nhớ: những vai trinh sát chững chạc, những vai phản diện "mặt nạ" làm khán giả ghét đến mức dừng diễn viên ngoài đường để trách. Các phim gần đây chủ ý đưa vào dàn diễn viên trẻ cùng những gương mặt quen của màn ảnh nhỏ để kéo khán giả nhiều lứa tuổi. Với nhiều người, xem phim hình sự mỗi tối là thói quen cả nhà quây quần.

Thách thức của phim phá án Việt

Xem phim trinh thám thế giới qua mạng ngày càng dễ, khán giả cũng khó tính hơn. Những điều người xem thường mong đợi ở phim hình sự Việt:

• Manh mối công bằng: để khán giả cùng suy luận, thay vì lời giải đến từ một lời khai bất ngờ.
• Khoa học điều tra tin được: cách khám nghiệm, giám định, dấu vết được thể hiện chính xác ở mức phổ thông.
• Nhịp gọn hơn: số tập vừa đủ cho câu chuyện.
• Phản diện có chiều sâu: lý do phạm tội được đào sâu, không chỉ là "xấu".

Nhiều phim gần đây đã đi theo hướng này, với những vụ án nhỏ khép lại trong vài tập nằm trong một mạch truyện lớn — gần với cách làm của phim truyền hình nước ngoài hơn.

Xem phim hình sự với con mắt tỉnh táo

Phim là hư cấu, và hư cấu cần nén thời gian. Một vài điều nên nhớ khi xem, nhất là khi xem cùng con cái tuổi thiếu niên:

• Điều tra thật chậm và tỉ mỉ hơn nhiều. Một kết quả giám định trên phim có trong vài phút, ngoài đời có thể mất nhiều ngày.
• Phim đơn giản hoá kỹ thuật để người xem dễ theo dõi; đừng coi đó là hướng dẫn hay kiến thức chuyên môn.
• Phân biệt nhân vật với người thật. Tình tiết có thể lấy cảm hứng từ đời sống nhưng nhân vật và vụ án là sáng tạo của biên kịch.
• Bàn về đạo lý, không bàn về thủ đoạn. Câu hỏi đáng nói sau mỗi tập là "vì sao nhân vật trượt dài", "lẽ ra có thể dừng ở đâu" — đó mới là phần giá trị nhất của dòng phim này.

Góc nhìn hôm nay: xem lại và tìm hiểu thêm

Nhiều phim của dòng "Cảnh sát hình sự" có thể xem lại trên các nền tảng chính thức của Đài Truyền hình Việt Nam. Nếu muốn so sánh thú vị, hãy xem Người phán xử cạnh bản gốc Israel để thấy một câu chuyện được "Việt hoá" ra sao; hoặc xem một phim hình sự Việt rồi đọc một tiểu thuyết trinh thám Việt — thể loại có truyền thống từ thời Phạm Cao Củng, Thế Lữ — để thấy sợi dây nối giữa văn học và màn ảnh nhỏ.